Wśród ogółu przedsiębiorstw, dla których podstawowym rodzajem działalności jest handel, w 2008 r. prawie 97 proc. stanowiły przedsiębiorstwa, w których pracuje nie więcej niż dziewięć osób – wynika z najnowszego raportu GUS „Rynek wewnętrzny w 2008 r.”. 

Jak wynika z opracowanego przez Główny Urząd Statystyczny raportu „Rynek wewnętrzny w 2008 r.”, wśród ponad 3,7 mln podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w rejestrze REGON na koniec roku 2008, ponad 2,8 mln to przedsiębiorstwa usługowe, co stanowi 76 procent. Prawie 40 proc. ogólnej liczby zarejestrowanych podmiotów usługowych stanowiły przedsiębiorstwa handlowe.

Znaczenie handlu dla gospodarki

W ciągu 2008 r. liczba podmiotów prowadzących działalności usługowe wzrosła o 1,4 proc., jednak w przypadku przedsiębiorstw handlowych odnotowano niewielki spadek liczby podmiotów – o 1,2 proc. w stosunku do roku 2007. Nie zmienia to faktu, że w Polsce handel nadal odgrywa znaczącą rolę w gospodarce narodowej, zajmując drugie miejsce po przemyśle w tworzeniu produktu krajowego brutto (PKB). W ramach sekcji „Handel i naprawy” struktura przedsiębiorstw prowadzących działalność handlową kształtowała się w ubiegłym roku następująco: 23,9 proc. stanowiły przedsiębiorstwa, których podstawowym rodzajem działalności jest handel hurtowy - wzrost o 0,1 punktu procentowego, natomiast 64 proc. handel detaliczny - spadek o 0,7 punktu procentowego. Wśród ogółu przedsiębiorstw, dla których podstawowym rodzajem działalności jest handel, w 2008 r. 96,9 proc. stanowiły przedsiębiorstwa, w których pracuje nie więcej niż dziewięć osób. Udział tej grupy przedsiębiorstw zmniejszył się o 0,2 punktu procentowego w porównaniu z rokiem 2007.

Sprzedaż detaliczna

W 2008 r. sprzedaż detaliczna osiągnęła w cenach bieżących wartość 564,7 mld zł. Poprzez punkty sprzedaży detalicznej sprzedano towary za 544,5 mld zł, z tego 146,5 mld zł przypadło na żywność i napoje bezalkoholowe, 47,5 mld zł na napoje alkoholowe i wyroby tytoniowe, a 350,4 mld zł na towary nieżywnościowe. W 2008 r. odnotowano wzrost sprzedaży detalicznej w cenach stałych. Dynamika sprzedaży detalicznej w cenach stałych zrealizowana przez przedsiębiorstwa handlowe i niehandlowe była o 5 proc. wyższa niż przed rokiem. Wyższy od przeciętnego wzrost dynamiki - o 10,3 proc. - odnotowano w sprzedaży towarów konsumpcyjnych nieżywnościowych. O 2,4 proc. wzrosła w porównaniu z rokiem poprzednim sprzedaż napojów alkoholowych i wyrobów tytoniowych.

Sprzedaż hurtowa

Sprzedaż hurtowa w 2008 r. w przedsiębiorstwach handlowych wyniosła w cenach bieżących około 795,4 mld zł, z tego w sektorze publicznym około 20,8 mld zł, a w sektorze prywatnym około 774,6 mld zł. Wzrost sprzedaży hurtowej w stosunku do poprzedniego roku wyniósł 6,7 procenta. W strukturze sprzedaży  hurtowej udział sprzedaży żywności i napojów bezalkoholowych stanowił 12,9 proc., napojów alkoholowych - 4,5 proc., natomiast towarów nieżywnościowych - 82,6 proc., co wskazuje na utrzymanie się struktury na podobnym poziomie do lat ubiegłych. Systematycznie wzrasta rola i znaczenie dużych przedsiębiorstw hurtowych - o liczbie pracujących powyżej 49 osób - w generowaniu przychodów z tej działalności. Sprzedaż hurtowa, w porównaniu z 2007 r., wzrosła w nich o 11,4 proc., przy czym sprzedaż żywności i napojów bezalkoholowych zwiększyła się o 14,2 proc., a sprzedaż towarów nieżywnościowych o 12,1 proc., spadła natomiast o 2,1 proc. sprzedaż napojów alkoholowych. W ogólnej wartości sprzedaży dużych przedsiębiorstw udział sprzedaży żywności wyniósł 12,4 proc., napojów alkoholowych – 5,8 proc., towarów nieżywnościowych (konsumpcyjnych i niekonsumpcyjnych) – 81,8 procenta.

Marże w detalu i hurcie

Ważnym czynnikiem wpływającym na rentowność przedsiębiorstw handlowych jest wielkość i poziom marż handlowych. Średnia marża zrealizowana przez przedsiębiorstwa handlowe na przestrzeni lat 2000-2006 utrzymywała się na zbliżonym poziomie i wynosiła około 18 procent. Jak wynika z najnowszego raportu GUS „Rynek wewnętrzny 2008”, ten sam trend utrzymał się również w 2007 r. (brak na razie danych za rok 2008). Zróżnicowanie poziomu zrealizowanych marż uzależnione jest od rodzaju działalności przedsiębiorstw. Na przestrzeni lat 2000–2007 poziom marży handlowej kształtował się następująco: handel hurtowy od 14,3 proc. do 16,6 proc., handel detaliczny - od 22,6 proc. do 27,2 procenta. W 2007 r. najwyższy wskaźnik marży osiągany był przez przedsiębiorstwa handlu detalicznego. W dziale obejmującym handel hurtowy najwyższe marże realizowały przedsiębiorstwa prowadzące sprzedaż hurtową artykułów użytku domowego i osobistego - 18,7 procenta. Podobnie jak w latach poprzednich, najniższy wskaźnik realizowały przedsiębiorstwa prowadzące sprzedaż hurtową żywności, napojów i wyrobów tytoniowych - 12,1 procenta.

Źródła zakupów

Ponad 48 proc. przedsiębiorstw handlowych (dane dotyczą przedsiębiorstw, w których liczba pracujących przekracza dziewięć osób) dokonuje zakupów bezpośrednio od producentów i wytwórców krajowych, około 27 proc. u hurtowników, a 23 proc. stanowi bezpośredni import. W zależności od specyfiki działalności handlowej struktura dokonywanych zakupów ulega zmianom. Handel hurtowy w prawie 52 proc. zaopatruje się u producentów i wytwórców krajowych, a w prawie 25 proc. dokonuje zakupów bezpośrednio z importu. Nadal jednak wysoki jest udział - około 22 proc. - zakupów hurtownik-hurtownik. Handel detaliczny w ponad 35 proc. zaopatruje się w hurcie, w ponad 53 proc. u krajowych producentów, natomiast bezpośredni import stanowi ponad 10 procent. Przedsiębiorstwa własności zagranicznej w prawie 50 proc. dokonują zakupów bezpośrednio od producentów i wytwórców krajowych, w prawie 15 proc. od hurtowników, a bezpośredni import stanowi około 30 procent.

Struktura przychodów

W strukturze przychodów przedsiębiorstw hurtowych około 40 proc. przychodów pochodzi ze sprzedaży do hurtu, około 31 proc. od handlowców detalicznych, prawie 16 proc. od producentów krajowych, a prawie 9 proc. stanowią bezpośrednie wpływy od konsumentów indywidualnych.

Struktura powierzchni sprzedaży

Na koniec 2008 r. w Polsce funkcjonowało prawie 386 000 sklepów, co oznacza wzrost liczby sklepów w stosunku do ubiegłego roku ogółem o 3,9 procenta. Zwiększyła się liczba sklepów należących zarówno do podmiotów, w których liczba pracujących wynosi dziewięć i mniej osób - o 2,7 proc., jak i tych, w których liczba pracujących wynosi 10 i więcej osób - o 9 procent. Charakterystyczną cechą krajowego handlu detalicznego jest duży udział sklepów o powierzchni sprzedażowej do 99 m², które stanowią w ogólnej liczbie sklepów 92,4 procenta. W 2008 r. wzrosła o 13,6 proc. liczba sklepów liczących 400 m² i więcej powierzchni sprzedażowej, a powierzchnia sprzedażowa w tej grupie sklepów wzrosła o 19,9 procenta. Największy przyrost tych sklepów odnotowano w województwie warmińsko-mazurskim - 20,1 proc., pomorskim - 19,8 proc., dolnośląskim - 18,5 proc. i mazowieckim - 18,1 procenta. Wśród wielkopowierzchniowych obiektów handlowych największy udział stanowią supermarkety, których liczba w ostatnim roku wzrosła o 3,5 proc. - wobec 16,7 proc. w 2007 r. W konsekwencji tych przemian uległa zmianie struktura powierzchni sprzedażowej sklepów. W porównaniu z rokiem poprzednim powierzchnia sprzedażowa zajmowana przez sklepy do 99 m² obniżyła się o 3,1 punktu procentowego - do 52,8 proc. ogólnej powierzchni sprzedażowej, a wzrosła o 0,3 punktu procentowe dla sklepów w przedziale 100-399 m² - do 12,4 proc., o 0,3 punktu procentowego dla sklepów w przedziale 400-999 m² - do 11,9 proc. oraz o 2,5 punktu procentowego dla sklepów o powierzchni sprzedażowej 1000 m² i więcej - do 22,9 procenta. W grupie przedsiębiorstw, w których liczba pracujących wynosi 10 i więcej osób, nadal przybywało sklepów należących do przedsiębiorstw zagranicznych bądź z udziałem kapitału zagranicznego. Dynamika przyrostu liczby sklepów należących do tych przedsiębiorstw wyniosła 15,3 proc., a powierzchni sprzedażowej 27,3 proc., co oznacza, że średnia powierzchnia w tych sklepach wyniosła 813 m² (odpowiednio w sklepach przedsiębiorstw własności prywatnej krajowej - 155 m²). Natomiast udział liczby tych sklepów w liczbie sklepów ogółem wyniósł 2 proc. wobec 1,8 proc. w roku 2007.

Targowiska

Targowiska stałe i sezonowe wciąż odgrywają dużą rolę w infrastrukturze handlowej. Na koniec 2008 r. w urzędach gminnych w całym kraju zarejestrowanych było 2261 stałych targowisk, w tym z przewagą sprzedaży drobnodetalicznej - 2029. Analizując targowiska stałe można zauważyć nieznaczny spadek ich liczby - o 1 proc. w stosunku do poprzedniego roku. Największy spadek odnotowano w województwie śląskim, gdzie było ich o dziewięć mniej. Miało to wpływ na spadek powierzchni targowisk stałych w tym województwie o 1,1 procenta. W 2008 r. w województwach mazowieckim, śląskim i wielkopolskim znajdowało się 33,7 proc. ogółu targowisk stałych w kraju i był to spadek o 0,5 punktu procentowego w stosunku do roku ubiegłego. Jednocześnie zauważono, że ich udział w ogólnej powierzchni targowisk stałych wyniósł 39,2 proc. i był o 1,0 punktu procentowy niższy niż przed rokiem. Na targowiskach handlowano w około 111 000 stałych punktach sprzedaży drobnodetalicznej, wśród których 73 700 otwartych było codziennie. Uzupełnieniem stałej sieci targowiskowej były targowiska sezonowe. W 2008 r. odnotowano ich 8262, co oznacza wzrost w stosunku do roku ubiegłego o 24,4 procenta. Roczne wpływy z opłaty targowej w stosunku do roku 2007 nieznacznie wzrosły i wyniosły 264,9 mln zł. (opr. cu)